İtilaf Devletleri’ne ait İngiliz, Fransız ve İtalyan donanmalarının savaş gemileri, Çanakkale Boğazı’nı denizden geçme teşebbüsleri sonuç vermeyince strateji değiştirerek kara harekâtını başlattılar. Amacına denizden ulaşamayan düşman, karadan asker çıkararak Gelibolu Yarımadası'nı ele geçirmek ve Osmanlı başkentine sahip olmak istiyordu. Düşmanı karşılamak üzere hazırlanan Türk birlikleri ise her an tetikte, savaş durumunda bekliyordu. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, tümenini Arıburnu doğrultusunda askerî bir tatbikata çıkardığı sırada, silahsız ve başları açık jandarmaların telaşla "İngilizler geliyor!" diye koşarak geldiklerini gördü. Kurmay başkanına cephane durumunu sorup "Var" cevabını aldıktan sonra, derhâl askerlerini hücuma geçirerek İngilizleri ele geçirdikleri doruklardan aşağıya doğru püskürttü. Düşman kuvvetleri, ancak Arıburnu'nun sahil kesimindeki kayalıklarda tutunabildi.
Ağustos ayının başlarına gelindiğinde cephe hattı genişlemiş, düşman erken saatlerden itibaren Arıburnu mıntıkasındaki obüs, sahra topları ve harp gemileriyle Düztepe’den itibaren Conkbayırı’nı tasviri mümkün olmayan bir şiddetle ateş altına almıştı. Conkbayırı’ndaki sevk ve idarede yaşanan aksaklıklar, cephenin kırılma riskini doğuruyordu. Mustafa Kemal, 180 Rakımlı Tepe civarındaki karargâhından Conkbayırı'ndaki bu karmaşayı gözlemliyor, emir-komuta zincirindeki zafiyeti net bir şekilde görüyordu.Taarruz kararı konusunda Ordu Komutanı Liman von Sanders ile Anafartalar Grubu Komutanı Feyzi Bey arasında yaşanan fikir ayrılıkları ve bazı tümen komutanlarının "Taarruz edilemez!" şeklindeki kararsızlıkları, Feyzi Bey'in komuta görevinden alınmasıyla sonuçlandı. Bütün mevcut kuvvetlerin komutasının tek bir elde toplanmasından başka çare kalmamıştı. Kurmay başkanının "Çok gelmez mi?" sorusuna, "Az gelir!" yanıtını veren Mustafa Kemal, bu tarihî sorumluluğu nasıl devraldığını kendi notlarında şu çarpıcı sözlerle anlatmaktadır:"8/9 Ağustos 1915 gece yarısından yaklaşık bir iki saat önce Kuzey Grubu Komutanlığı vasıtasıyla aldığım ordu emrinde; 'Anafartalar Grubu' komutasını üstlenmek üzere hemen Çamlıtekke’ye hareketim ve 9 Ağustos'ta gün doğarken taarruz etmem gerektiği bildiriliyordu.
[...] 6 Ağustos'tan beri devam eden muharebeler, beni uykusuzluk ve sürekli çalışma nedeniyle âdeta hasta bir hâle getirmişti. Bu sebepten ve yapılabilecek taarruzun büyük çapta mevcudiyeti gerektireceğini düşündüğümden, Tümen Baştabibi Hüseyin Bey’i yanıma aldım ve Çamlıtekke'ye hareket ettim."Saat 01.30’da Anafartalar Grubu karargâhına ulaştığında, Grup Kurmay Başkanı Hayri Bey'den düşmanın gücü ve birliklerin durumu hakkında kesin bir bilgi alamayan Mustafa Kemal, inisiyatifi tamamen eline aldı. Düşmanı şiddetli ve seri bir baskınla mağlup edeceğine olan inancıyla, taarruzun bizzat Conkbayırı’ndan yapılmasına karar verdi. Bu harekâtın çok dikkatli ve fedakârca bir sevk ve idare gerektirdiğini bildiği için, ateş hattına, hücum safının en önüne geçti.
Mustafa Kemal, kararlılığını ve inancını askerlerine şu tarihi sözlerle aktardı:"Askerler! Karşımızdaki düşmanı mağlup edeceğimize hiç şüphe yoktur. Fakat siz acele etmeyin. Önce ben ileri gideyim. Siz, ben kırbacımla işaret verdiğim zaman hep birden atılırsınız!"Kırbacın havaya kalkıp aşağı inmesiyle birlikte Türk askeri, demirden bir kütle hâlinde, süngüleriyle aslanlar gibi ileri atıldı. "Allah, Allah!" nidalarıyla göğüs göğüse geçen kahramanca mücadelenin ardından, düşmanın ilk hattı tamamen imha edildi. Dört saat süren şiddetli muharebe sonucunda 23. ve 24. Alaylarımız Conkbayırı’nı düşmandan tamamen temizledi, 28. Alay ise Şahinsırt’ın en yüksek noktasını ele geçirdi.Tepelerin askerlerimizin eline geçmesinin ardından, düşman karadan ve denizden yönelttiği yoğun topçu ateşiyle Conkbayırı’nı adeta cehenneme çevirdi. Etrafın şehit ve yaralılarla dolduğu, gökten şarapnel ve demir parçalarının yağdığı bu şiddetli anlarda, Mustafa Kemal'in hayatını kurtaran o meşhur olay yaşandı. Kendisi, o tarihi anı şöyle kaydetmiştir:"Muharebe meydanındaki durumu izlerken bir şarapnel parçası göğsümün sağ tarafına çarptı. Cebimde bulunan saati parça parça etti. Vücuduma giremedi. Yalnız derince bir kan lekesi bıraktı."(Bu parçalanmış saat, daha sonra Liman von Sanders Paşa'ya günün hatırası olarak verilmiş, Paşa da kendi aile armasını taşıyan saatini Mustafa Kemal'e hediye etmiştir.)Anafartalar cephesi, Mustafa Kemal'in üstün sevk ve idaresiyle gerçekleşen bu müthiş ve seri darbeyle güvence altına alındı. Saat 12.15'te taarruzun durdurularak ele geçirilen hattın tahkim edilmesi emrini verdi. 10 Aralık tarihine kadar geçen sürede istihkâm hatları ve istinat noktaları güçlendirilerek, düşmanı tamamıyla ümitsizliğe düşürecek sağlam bir cephe oluşturuldu. Sağlık sorunları nedeniyle 10 Aralık'ta komutayı 5. Kolordu Komutanı Tuğgeneral Fevzi Paşa'ya devrederek cepheden ayrılan Anafartalar Kahramanı, bu eşsiz direnişle yalnızca Çanakkale'nin değil, bir milletin kaderini de baştan yazmıştı.
KAYNAKÇA
Atatürk, M. K. (2011). Anafartalar Muharebelerine Ait Tarihçe. Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATAŞE) Başkanlığı Yayınları. Genelkurmay Başkanlığı (1997). Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi Çanakkale Cephesi (1-2-3. Ciltlerin Özetlenmiş Hali). Ankara.Kannengiesser, H. (tarihsiz). Çanakkale’de Türklerle Beraber (Bir Alman Albayın Gözünden Çanakkale). (Çev. M. Serez). İstanbul: Timaş Yayınları.Tarih Okulu Dergisi (2009). İlkbahar, Sayı III, s. 195-201.Tulga, M. (2014). Ya Atatürk Olmasaydı. İstanbul: Cinius Yayınları
Dr. Metin Tulga