Anafartalar Komutanı Albay Mustafa Kemal

Metin Tulga

09-11-2026 19:50

İtilaf Devletleri’ne ait İngiliz, Fransız ve İtalyan donanmalarının savaş gemileri, Çanakkale Boğazı’nı denizden geçme teşebbüsleri sonuç vermeyince strateji değiştirerek kara harekâtını başlattılar. Amacına denizden ulaşamayan düşman, karadan asker çıkararak Gelibolu Yarımadası'nı ele geçirmek ve Osmanlı başkentine sahip olmak istiyordu. Düşmanı karşılamak üzere hazırlanan Türk birlikleri ise her an tetikte, savaş durumunda bekliyordu. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, tümenini Arıburnu doğrultusunda askerî bir tatbikata çıkardığı sırada, silahsız ve başları açık jandarmaların telaşla "İngilizler geliyor!" diye koşarak geldiklerini gördü. Kurmay başkanına cephane durumunu sorup "Var" cevabını aldıktan sonra, derhâl askerlerini hücuma geçirerek İngilizleri ele geçirdikleri doruklardan aşağıya doğru püskürttü. Düşman kuvvetleri, ancak Arıburnu'nun sahil kesimindeki kayalıklarda tutunabildi.

Ağustos ayının başlarına gelindiğinde cephe hattı genişlemiş, düşman erken saatlerden itibaren Arıburnu mıntıkasındaki obüs, sahra topları ve harp gemileriyle Düztepe’den itibaren Conkbayırı’nı tasviri mümkün olmayan bir şiddetle ateş altına almıştı. Conkbayırı’ndaki sevk ve idarede yaşanan aksaklıklar, cephenin kırılma riskini doğuruyordu. Mustafa Kemal, 180 Rakımlı Tepe civarındaki karargâhından Conkbayırı'ndaki bu karmaşayı gözlemliyor, emir-komuta zincirindeki zafiyeti net bir şekilde görüyordu.Taarruz kararı konusunda Ordu Komutanı Liman von Sanders ile Anafartalar Grubu Komutanı Feyzi Bey arasında yaşanan fikir ayrılıkları ve bazı tümen komutanlarının "Taarruz edilemez!" şeklindeki kararsızlıkları, Feyzi Bey'in komuta görevinden alınmasıyla sonuçlandı. Bütün mevcut kuvvetlerin komutasının tek bir elde toplanmasından başka çare kalmamıştı. Kurmay başkanının "Çok gelmez mi?" sorusuna, "Az gelir!" yanıtını veren Mustafa Kemal, bu tarihî sorumluluğu nasıl devraldığını kendi notlarında şu çarpıcı sözlerle anlatmaktadır:"8/9 Ağustos 1915 gece yarısından yaklaşık bir iki saat önce Kuzey Grubu Komutanlığı vasıtasıyla aldığım ordu emrinde; 'Anafartalar Grubu' komutasını üstlenmek üzere hemen Çamlıtekke’ye hareketim ve 9 Ağustos'ta gün doğarken taarruz etmem gerektiği bildiriliyordu.

 [...] 6 Ağustos'tan beri devam eden muharebeler, beni uykusuzluk ve sürekli çalışma nedeniyle âdeta hasta bir hâle getirmişti. Bu sebepten ve yapılabilecek taarruzun büyük çapta mevcudiyeti gerektireceğini düşündüğümden, Tümen Baştabibi Hüseyin Bey’i yanıma aldım ve Çamlıtekke'ye hareket ettim."Saat 01.30’da Anafartalar Grubu karargâhına ulaştığında, Grup Kurmay Başkanı Hayri Bey'den düşmanın gücü ve birliklerin durumu hakkında kesin bir bilgi alamayan Mustafa Kemal, inisiyatifi tamamen eline aldı. Düşmanı şiddetli ve seri bir baskınla mağlup edeceğine olan inancıyla, taarruzun bizzat Conkbayırı’ndan yapılmasına karar verdi. Bu harekâtın çok dikkatli ve fedakârca bir sevk ve idare gerektirdiğini bildiği için, ateş hattına, hücum safının en önüne geçti.

Mustafa Kemal, kararlılığını ve inancını askerlerine şu tarihi sözlerle aktardı:"Askerler! Karşımızdaki düşmanı mağlup edeceğimize hiç şüphe yoktur. Fakat siz acele etmeyin. Önce ben ileri gideyim. Siz, ben kırbacımla işaret verdiğim zaman hep birden atılırsınız!"Kırbacın havaya kalkıp aşağı inmesiyle birlikte Türk askeri, demirden bir kütle hâlinde, süngüleriyle aslanlar gibi ileri atıldı. "Allah, Allah!" nidalarıyla göğüs göğüse geçen kahramanca mücadelenin ardından, düşmanın ilk hattı tamamen imha edildi. Dört saat süren şiddetli muharebe sonucunda 23. ve 24. Alaylarımız Conkbayırı’nı düşmandan tamamen temizledi, 28. Alay ise Şahinsırt’ın en yüksek noktasını ele geçirdi.Tepelerin askerlerimizin eline geçmesinin ardından, düşman karadan ve denizden yönelttiği yoğun topçu ateşiyle Conkbayırı’nı adeta cehenneme çevirdi. Etrafın şehit ve yaralılarla dolduğu, gökten şarapnel ve demir parçalarının yağdığı bu şiddetli anlarda, Mustafa Kemal'in hayatını kurtaran o meşhur olay yaşandı. Kendisi, o tarihi anı şöyle kaydetmiştir:"Muharebe meydanındaki durumu izlerken bir şarapnel parçası göğsümün sağ tarafına çarptı. Cebimde bulunan saati parça parça etti. Vücuduma giremedi. Yalnız derince bir kan lekesi bıraktı."(Bu parçalanmış saat, daha sonra Liman von Sanders Paşa'ya günün hatırası olarak verilmiş, Paşa da kendi aile armasını taşıyan saatini Mustafa Kemal'e hediye etmiştir.)Anafartalar cephesi, Mustafa Kemal'in üstün sevk ve idaresiyle gerçekleşen bu müthiş ve seri darbeyle güvence altına alındı. Saat 12.15'te taarruzun durdurularak ele geçirilen hattın tahkim edilmesi emrini verdi. 10 Aralık tarihine kadar geçen sürede istihkâm hatları ve istinat noktaları güçlendirilerek, düşmanı tamamıyla ümitsizliğe düşürecek sağlam bir cephe oluşturuldu.   Sağlık sorunları nedeniyle 10 Aralık'ta komutayı 5. Kolordu Komutanı Tuğgeneral Fevzi Paşa'ya devrederek cepheden ayrılan Anafartalar Kahramanı, bu eşsiz direnişle yalnızca Çanakkale'nin değil, bir milletin kaderini de baştan yazmıştı. 

KAYNAKÇA
Atatürk, M. K. (2011). Anafartalar Muharebelerine Ait Tarihçe. Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATAŞE) Başkanlığı Yayınları. Genelkurmay Başkanlığı (1997). Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi Çanakkale Cephesi (1-2-3. Ciltlerin Özetlenmiş Hali). Ankara.Kannengiesser, H. (tarihsiz). Çanakkale’de Türklerle Beraber (Bir Alman Albayın Gözünden Çanakkale). (Çev. M. Serez). İstanbul: Timaş Yayınları.Tarih Okulu Dergisi (2009). İlkbahar, Sayı III, s. 195-201.Tulga, M. (2014). Ya Atatürk Olmasaydı. İstanbul: Cinius Yayınları

Dr. Metin Tulga

DİĞER YAZILARI Anadolu Medeniyetleri Ve Türklerin Anadolu'ya Gelişi! 01-01-1970 03:00 Aşı Karşıtı Meslektaşlarım! 01-01-1970 03:00 Gelen Yorumlar Üzerine.. 01-01-1970 03:00 Hayatımın En Güzel Yılları: ESKİŞEHİR! 01-01-1970 03:00 Ankara! 01-01-1970 03:00 Avrupa Birliği Yolunda Türkiye. Dün ve Bugün! 01-01-1970 03:00 Atatürk'ün Demeci 01-01-1970 03:00 Üsküdar! 01-01-1970 03:00 Taksim Semti Hatıralarım! 01-01-1970 03:00 Bir Kadıköy Rüyası! 01-01-1970 03:00 Atatürk'ün Yolu Hepimizi Mutluluğa Götürür! 01-01-1970 03:00 Okullardaki Güven Sorunu Nasıl Çözülebilir! 01-01-1970 03:00 Doğa Eğitimi Çocuklara olduğu Kadar Anne ve Babalara da Verilmelidir! 01-01-1970 03:00 Mondros Mütarekesinden Cumhuriyete Kadar Siyasi Durum! 01-01-1970 03:00 Sağ-Sol Çatışmalarının Kaynağı ve Farklı Kuşaklar! 01-01-1970 03:00 Demokratik ve Tam Bağımsız Türkiye İçin Güneş Ufuktan Şimdi Doğacak: Yürüyelim Arkadaşlar 01-01-1970 03:00 Hukukta Neler Oluyor? 01-01-1970 03:00 Suskunluk Tehlikesi Ve Acil Seçim! 01-01-1970 03:00 Osmanlı Devleti'nin Gerilemesinde Ekonomi! 01-01-1970 03:00 Kurtuluşun Reçetesi: Atatürk Devrimleri, Gençlik ve Yeni Parti! 01-01-1970 03:00 Okurlarımla Sohbetler! 01-01-1970 03:00 Din Uygulamaları ve İmam-ı Azam'ın Görüşleri. 01-01-1970 03:00 Atatürk'ün İkili Devrimi: Devlette Laiklik, Dinde Öze Dönüş! 01-01-1970 03:00 İslamda üç arınma: Hz. Muhammed,İmam-ı Azam Ve Atatürk! 01-01-1970 03:00 Avrupa ve Anadolu'nun Arkeolojik Kökenleri! 01-01-1970 03:00 Halkevleri Hakkında Görüşüm! 01-01-1970 03:00 Atatürk Milliyetçileri Birleşmeliyiz! 01-01-1970 03:00 93 Yıllık Ömrümde... 01-01-1970 03:00 Çerçeve Yasası, Yeni Parti ve Atatürk Çizgisinde Birlik 01-01-1970 03:00 İnsanlar Yaşadıkça! 01-01-1970 03:00 Yeni Parti Tüzüğünde ve Prensiplerinde Ne Olmalı? 01-01-1970 03:00 Neden Yeni Partiye Oyumu vereceğim! 01-01-1970 03:00 Çevreyi Koruma Bilinci 01-01-1970 03:00 Okurlarımla Sohbetler 01-01-1970 03:00 Yeşil Mirasımızı Korumak! 01-01-1970 03:00 Yeni Parti hakkında Görüşüm! 01-01-1970 03:00 Unutulan Töre, Geciken Adalet! 01-01-1970 03:00 Devlet Bağımsızlığının En Önemli Unsuru Ekonomik Bağımsızlıktır! 01-01-1970 03:00 Atattürk'ün izinde Devrimleri Halka Anlatmak! 01-01-1970 03:00 Tarih Öncesi Dönemde Avrupa'nın Oluşumunda Göçlerin Önemi! 01-01-1970 03:00 Çocuk Sağlığı Ve Aşılarda Koruyucu Hekimliğin Uygulanmasının Önemi! 01-01-1970 03:00 Hekim Hasta İlişkileri! 01-01-1970 03:00 Türkiye'de Bakıma Muhtaç Hastalar Şu Anda Ne Durumda? 01-01-1970 03:00 Mısır Luxor Kenti ve Sanat Eserleri ( 1990) 01-01-1970 03:00 Atatürk Milliyetçiliği 01-01-1970 03:00 Benim Atatürkçü Tarım Projem! Köylü Nasıl Tekrar Eski Köylü Olabilir! 01-01-1970 03:00 Okurlarımla Sohbetler! 01-01-1970 03:00 Şehir Hastaneleri ülkemiz İçin Yararlı mı? 01-01-1970 03:00 CHP’nin, Atatürk’ün Tamamlanmasını Arzu Ettiği Devrimlerdeki Tutumu Ne Olmalı? 01-01-1970 03:00 Orta Asya'da Siyasi ve Sosyal Anlamda Yaygın Olan Örfi Hukukun Osmanlı Devlet Yönetimine Etkileri! 01-01-1970 03:00 Spor Sağlık ve Yaşlılık! 01-01-1970 03:00 Keşfetmekle geçen bir ömür: 92 yıllık serüven! 01-01-1970 03:00 Ütopya ( Hayalimdeki Türkiye Cumhuriyeti) 01-01-1970 03:00 Hantavirüs Gerçeği: Yeni Bir Pandemi mi Yoksa Yersiz Bir Panik mi? 01-01-1970 03:00 1939-1945 İkinci Cihan Harbi Döneminde Türkiye  (Bölüm II) (Atatürk’ün Sağlık ve Beslenme Politikası) 01-01-1970 03:00 1939-1945 İkinci Cihan Harbi Döneminde Türkiye (Beslenme ve Sağlık Sorunları). Bölüm 1 01-01-1970 03:00 Müthiş Türk Kadınları! 01-01-1970 03:00 Sağlık Kuruluşlarında ve Hekimlerin Çalışmalarında Saptadığım Eksiklikler ve Önerilerim 01-01-1970 03:00 Tarihi Gerçeklerden Aksiyon filmine: Ekrandaki " Kuruluş " yanılgısı! 01-01-1970 03:00 Almanya'da 10 yıl ve 1965 sonbaharı.. 01-01-1970 03:00 II.Bölüm -CHP Ne yapmalı nasıl davranmalı-Ekrem İmamoğlu'nda gözlemlediğim özellikler! 01-01-1970 03:00 I. Bölüm-CHP ne yapmalı nasıl davranmalı? 01-01-1970 03:00 Osmanlı Devleti'nde Eğitimin Gelişimi ve Cumhuriyet Dönemi Eğitimi 01-01-1970 03:00 Çocukluğumdan Hatırladığım İstanbul ( Bölüm 3) 01-01-1970 03:00 Çocukluğumdan Hatırladığım İstanbul ( Bölüm 2) 01-01-1970 03:00 Çocukluğumdan hatırladığım İstanbul! 01-01-1970 03:00 Kitaplar ,kitap yazmak ve okumak hakkında.. 01-01-1970 03:00